VOORAF

Tja, hoe schrijf je over foto’s…

Ten eerste: in je moerstaal, want er komt bij het beschouwen heel wat los waar je in je eigen taal nauwelijks woorden voor vindt, laat staan in een andere. AI vertaalt het wel in het Engels (Bij onbegrip grijp ik in.)

Ten tweede: als je beweert dat foto’s spreken, doet me dat altijd denken aan W.F. Hermans, die - geestig als altijd - op het vaak gebezigde ‘een teken des tijds’ reageerde met: ‘Kan de tijd tekens geven?’ Hij fotografeerde trouwens ook, en niet onverdienstelijk, zoals welwillende kenners vast wel eens beweerd hebben.

Dus, met Hermans, kunnen foto’s spreken? Beter is het misschien te zeggen: foto’s spreken van hun tijd, hun oorsprong, hun techniek, hun maker/maakster, hun context, hun ontvangst soms. Maar als in een stomme film: je ziet beelden van mensen, voertuigen, straten, maar niets praat, niets geeft geluid, niets ruikt. En het ergste nog: alles staat stil! Een vertwijfelde, hopeloze situatie! De wanhoop spat er vanaf! Maar dat is mooi; dat geeft me de tijd om er lustig op los te associëren... Ik wil al dat stilstaande weer in beweging zetten, en dan vooral via mijn eigen subjectieve indrukken. 

Ik laat me ontroeren, en daarover spreek ik. En graag laat ik me afleiden en begeef ik me op zijpaden. Ik heb de tijd. 

Kunst of geen kunst is nooit de vraag. De (aan)sprekende foto: bestaat die? Kan een foto spreken? Jawel, meneer Hermans, hij doet je wat, hij is raak. We gaan terugpraten. Een ‘sprekend’ portret: het lijkt. Maar op wie... Niet op die andere heer of dame, die je niks doen. Die zeggen ons niks, dus daar praten we niet tegen.

Dus mijn praten over foto’s (van amateurs en professionals gelijkelijk) is eigenlijk praten naar aanleiding van of tegen foto’s.

En de grens tussen amateurisme, wetenschap, commercie, journalistiek en autonome kunst, waar loopt die in de fotografie? (De kreet But! Is it art?!! geeft (in cartoons) altijd leuk de vertwijfeling van sommigen weer...) Dr d’Auverquerque houdt zich doorgaans op de vlakte in dit soort kwesties. Ook is hij maar beperkt thuis in fotografische technieken; in uiterste nood doet hij wel een beroep op de betreffend handboeken, goed voor de datering bijvoorbeeld. Maar het boeit hem weinig. ’t Is het beeld dat hem boeit.

Het woord is aan de foto’s.

***

Well, how do you write about photographs…

First: in your native language, because when you look at them, all sorts of things come to mind that you’d struggle to put into words even in your own tongue, let alone another. AI can translate it into English for you (I’ll step in if things get lost in translation).

Second: whenever someone claims that photographs speak, it always reminds me of Dutch author W.F. Hermans, who — with his usual sharp wit — responded to the often-used phrase “a sign of the times” with: “Can time give signs?” He was a photographer himself, and by all accounts, not without merits —as well-disposed experts might have put it.

So, with Hermans in mind: can photographs speak? Maybe it’s better to say: photographs speak of their time, their origin, their technique, their maker, their context, sometimes even their reception. But like a silent film: you see people, vehicles, streets, yet nothing speaks, nothing makes a sound, nothing smells. And worst of all: everything is frozen still! A desperate, hopeless situation! The despair leaps out at you! But that’s beautiful; it gives me time to merrily free-associate… I want to set all that stillness in motion again, especially through my own subjective impressions.

I let myself be moved, and then I speak about it. And I gladly let myself be distracted, wandering down side paths. I have time, plenty of it…

The question of whether it’s art or not never arises. The speaking photograph: does it exist? Can a photograph speak? Yes, Mr. Hermans, it does something to you, it hits the mark. We’ll talk back. A “speaking” portrait: a striking resemblance. However, some gentleman or lady won’t appeal to us. They say nothing to us, so we don’t talk back.

So my talking about photographs (by amateurs and professionals alike) is really talking prompted by or to photographs.

And where does the line lie in photography between amateurism, science, commerce, journalism, and autonomous art? (The cry “But is it art?!” — in cartoons — always delightfully captures the bewilderment of some…) Dr. d’Auverquerque usually stays neutral on such matters. He’s also only vaguely familiar with photographic techniques; in dire need, he might consult a manual—useful for dating a photo, for example. But it doesn’t interest him much. It’s the image that fascinates him.

The floor is yours, photographs.

LEVEN? OF THEATER? / LIFE? OR THEATRE?

Bezoekuur, een zieke in bed, bezoek van (zijn?) vrouw en (hun?) dochtertje. Ze hebben een bloemetje meegebracht... Meisje vindt het maar eng allemaal... Man zoekt over het been van het meisje heen de hand van de vrouw. Meisje en vrouw houden de hoed op; ze zullen snel weer vertrekken; de patiënt is nog heel zwak, zie ook de lichtelijk bezorgde blik van de met medicijnflesje naderende verpleegster... Hoogste tijd voor uw drankje, meneer Vellekoop...

 

Zien we hier een uit het leven gegrepen tafereel, of een scene uit een amateurtoneelstuk? Het albumblad waar deze foto vanaf is gescheurd, zoals de achterkant laat zien, had misschien een onderschrift met datum van de uitvoering, naam toneelvereniging etc. Of heeft er integendeel gestaan Pa in het ziekenhuis, zomer 1929? De verkoper van de foto zou hoe dan ook schijt hebben aan dit soort context... Ik neig naar een toneelstuk, maar ik geloof sterk in de verpleegster, zo’n lieve gestalte, hoe ze nadert, hoe ze nog even wacht, dat kun je haast niet spelen... 

En dan ook, die toneelluitjes, hadden die er nou echt aan gedacht een extra wollen deken voor de nacht over het voeteneind van het bed te hangen? Zo slordig gedrapeerd? Nee, dan is het eerder een echt ziekenhuisbed - hoewel die in het echte leven toch meestal witgeschilderd waren! En wie laat er nou een half-stervende vent in een blijspel optreden? En dat al te huiselijke bloemschilderijtje is toch een beetje verdacht. Of alles moest zich afspelen in een inrichting voor langdurig zieken...

***

Visiting hours: a patient in bed, visited by (his?) wife and (their?) little daughter. They’ve brought a small bouquet of flowers... The girl finds it all rather frightening... The man reaches over the girl’s leg to hold the woman’s hand. Both the girl and the woman keep their hats on; they’ll be leaving again soon; the patient is still very weak — note also the slightly concerned look of the nurse approaching with a medicine bottle... Time for your medicine, Mr. Vellekoop...

Are we looking at a slice of real life here, or at a scene from an amateur play? The album page this photo was torn from — judging by the back — might have had a caption with the performance date, the name of the theater group, and so on. Or did it say instead, “Dad in the hospital, summer 1929”? The seller of the photo would give a shit anyway about any context... I lean toward the scene being a play, but I have a strong believe in the nurse, such a kind figure — the way she approaches, the way she pauses for just a moment, that’s almost impossible to act...  

And besides, those theater folks: would they really have thought to drape an extra wool blanket over the foot of the bed for the night? So carelessly arranged? No, that makes me think it’s more likely a real hospital bed — though in real life, weren’t those usually painted white? And who puts a half-dying guy in a comedy, anyway? And that all too homely little flower painting is a bit suspicious. Unless everything is supposed to be taking place in a long-term care facility...