DIE PIJP PAST ONS ALLEMAAL

Die bij het kruisje ben ik, die rechts van mij, voor jou links, is m’n vader, hij heeft precies zo’n pijp als ik. Die andere is m’n broer maar die doet alsof, in zijn hand houdt hij een sigaret verstopt. Geen pijproker. Hij houdt z’n mond echt niet goed hoor, het ziet eruit alsof hij zuigt, maar dat klopt niet, veel te hard, zo doen wij pijprokers dat niet... Wat de buren ervan vinden achter de ligusterheg? Als ze klachten hebben gaan ze maar ergens anders zitten... Zelf altijd tuinafval verbranden in oude olievaten - hou dán je deuren en ramen maar dicht...

*

Jong geleerd is oud gedaan, en ik ga later bij de marine, al moest ik m’n matrozenmuts afdoen voor de foto, ik weet ook niet waarom, maar die staat er lekker toch nog half op... Wel een beetje eng, zo hoog op de tafel, maar ach, voor de keizer doe je alles... 

*

Staat goed toch, zo’n pijp? Daar kan je niet omheen, om zo’n pijp en profil, monsieur Hulot maakte er later furore mee... De hemdsmouwen worden opgehouden door... ja, mouwophouders! Rotting erbij, uit de kluiten gewassen pet, vlinderdasje, brutaal gestreept overhemd, lichte schoenen, donkere bril... Je werd al gauw voor een dandy uitgemaakt. Of kwibus. Trots op de foto gegaan.  

Foto 1 en 3: Anonieme fotografen, Denemarken, ongedateerd (jaren 1920), uit familie-albums.

Foto 2: Carte-de-visite door J.C. Schaarwachter, Berlijn, na 1889. 

EEN IJDELTUIT?

Gezien de prijzen was een bezoek aan de photographe/photograaf voor een portret op kabinet- dan wel carte-de-visite-formaat niet iets wat je dagelijks deed. Het was sowieso iets voor de gegoede burgerij en de beter gesitueerden.

Dat is eigenlijk alles wat er over deze geportretteerde te zeggen valt: hij kon het zich veroorloven meerdere portretten te laten maken, bij verschillende fotografen, en op verschillende tijdstippen. De twee opnames door Offenberg (‘photographe’) verschillen maar heel weinig, alleen in blik en kostuum. Een naam ontbreekt. Wie was hij? Een man met een zachte, vriendelijke uitstraling. Een acteur? Een schrijver? Schilder? Wie het weet mag het zeggen... Ik heb in ieder geval willen voorkomen dat zijn drie beeltenissen naar alle windrichtingen verspreid zouden raken (ze werden los te koop aangeboden).

Prominent op de voorkant van de kaart: Portrait Album. Let op, geheel volgens de tijdgeest ging alles bij studio Offenberg in het Frans, dus portrait album betekent niet portrettenalbum (dan zou het Engels zijn) maar albumportret...

Op de cdv door Oppers uit de Kalverstraat (Offenberg zat in de Damstraat) lijkt onze man iets ouder geworden; de haargrens is iets verder teruggeweken... Opvallend onzekerder is zijn blik, half van ons afgewend, de mond staat iets open. Toeval of pose? Ik zou wel eens willen weten wie hij was...

Kabinetfoto: circa 10x16 cm, blanco achterkant. Cdv’s: circa 6x10 cm. De op de achterkant van de Offenberg-cdv genoemde koningin was Sophie van Württemberg, koningin der Nederlanden van 1849 tot haar dood in 1877; Oppers heeft Willem III onder zijn clientèle, hij was koning der Nederlanden van 1849 tot zijn dood in 1890.   

EEN VRIENDENGROEP ANNO 1900

De spontaniteit van de jongens op een kar ontbreekt hier, in het atelier van beroepsfotograaf Braae uit het Deense Svendborg (Funen), geheel. We zien een groepje jonge dandy’s, piekfijn naar de laatste mode gekleed. De opstaande stijve boord overheerst, al is er ook een exemplaar richting vadermoorder (staande jongen rechts). Vier stropdassen, maar de jongen links draagt zijn kravat in een strik (wat er modieuzer was, durf ik niet te zeggen). Hij gunt ons een blik op zijn lichte vest. Opvallend zijn de witte, lage rijglaarzen van de twee zittende jongens. Die móest je hebben, gauw ermee vooraan gaan zitten natuurlijk. De ene schoen van de staande jongen links oogt afgetrapt en is verzoold... 

De jongen rechts vooraan is met zijn stekeltjeshaar ook goed bij de tijd; we schrijven augustus 1900, zoals de achterkant in potlood vermeldt. Het had de Deense componist Carl Nielsen geweest kunnen zijn, die ook deze haardracht (coiffure à la brosse) in zijn jongere jaren en lang daarna was toegedaan, ware het niet dat de vriend op het rotan tabouretje verder niet veel op Nielsen lijkt. Nielsen was bovendien meer op de Funense hoofdstad Odense ge-orienteerd.

Zijn het schoolvrienden? Confirmanten? Eindexamen gedaan? Ik schat ze 15-17 jaar, ouder niet. Maar met de ernst van volwassen mannen. Alleen het begin van een glimlach bij de middelste jongen. 

Foto geplakt op de standaard zogeheten kabinetkaart, ongeveer 10x16 cm. De achtergrond (een neergelaten doek) is van het gebruikelijke type: beschilderd met routineus getekende planten in een vaag gehouden tuin of landschap, waarin een stenen trap verder de hoogte en de diepte in leidt; vooraan rechts is nog wat smeedwerk geschilderd waarlangs enige plantengroei de weg opwaarts zoekt... 

Ik zal tzt een foto van betere kwaliteit leveren.