JONGE VROUW MET TEDDYBEER

De jonge vrouw met teddybeer komt van dezelfde verkoper-met-schaar als Meisje op krukken, en heeft op de achterkant resten van dezelfde kleur fotoalbumpapier (wat niet alles zegt, want vrij gebruikelijke kleur in die dagen). Belangrijker: achterop in potlood de datering 25/12/1918. Op eerste kerstdag naar de fotograaf? Kerstavond 24 december is belangrijker in Denemarken dan de 25e. Of thuis genomen? Met Teddy, het kerstcadeau. De jonge vrouw moet er wat schalks om lachen... Kijk mij nou, dat heb ik weer... Of wie weet zijn ze met een heel gezelschap jongelui gaan flaneren in de stad, en schoten ze een foto-etablissement binnen. De beer is misschien gewonnen bij het prijsschieten in het Kopenhaagse Tivoli... Zo'n snelfotograaf had je daar ook vast... We zien een eenvoudig houten tuinbankje, en druk behang met florale motieven... Behalve de datum staat er ook nog een ander nummer achterop dit fotootje van pasfotoformaat, dat zou het afhaalnummer kunnen zijn, dat werd in het begin nog niet, of niet overal, zo handig meegefotografeerd... 

MEISJE OP KRUKKEN

 

Een van de mooiste, want geheimzinnigste, aanwinsten van de laatste tijd. Het begint al met die ouderwetse houten krukken; we gaan een eind terug in de tijd... Verder lijkt het halve dorp uitgelopen om deze vuurdoop mee te maken... Vrouwen met werkschorten, met kinderen, zijn we bij een school, een weeshuis, een ziekenhuis? Meisje voor het eerst op krukken naar buiten? In elk geval een gebeurtenis die het meer dan waard leek om vastgelegd te worden. Wie het kiekje nam moest nog haast maken, anders was het meisje alweer uit beeld, ze kwam nog aardig snel vooruit... (maar lijkt dan ook een helling af te komen). De toeschouwers op de achtergrond kijken gespannen toe... Rechts zit een man met pijp in de mond en kind op schoot.

We zullen de afloop nooit weten. Noch de precieze context. Een still uit een stomme film... Meer moet dat niet zijn, zou Johan De Vos zeggen.


Meisje op krukken: uit fotoalbum geknipte amateurfoto. Denemarken, omstreeks1920. Formaat ongeveer 6x10 cm.

DE WINTER IS VERGANGEN

Vandaag is het de eerste dag van de zomertijd, horlogematig dan. Maar hier op de valreep nog een winters tafereel uit Zweden, ongedateerd, maar in het ronde formaat van de eerste kiekjes gemaakt met een Kodak-camera (geproduceerd vanaf 1888). Het is een afdruk op papier van prentbriefkaartformaat (ong. 9x14 cm, op de achterkant voorzien van de gebruikelijke stippellijntjes voor adressering en plaats voor de postzegel); de foto beslaat de helft van de postkaart.

Er is al heel wat gesleed en geskied, zien we aan de sporen. De dame op de voorgrond doet het kalm aan, staat hoogstwaarschijnlijk stil voor de foto (en voor de gladdigheid); het is echt een kodakmomentje, zoals in die tijd gezegd werd... De fotograaf stond een stukje hoger op de heuvel, zo kreeg hij een mooi vogelperspectief. De dame gaf extra diepte... Een soort tuinornament steekt boven de sneeuw uit. Tot aan de horizon kunnen we individuele bomen en gebouwen onderscheiden. De opschriften op het witte huis zijn net niet te lezen, misschien een stationnetje? Géén vrijetijdskleding. Straks gauw weer naar binnen, naar de behaaglijke tegelkachel.

VOORAF

Tja, hoe schrijf je over foto’s…

Ten eerste: in je moerstaal, want er komt bij het beschouwen heel wat los waar je in je eigen taal nauwelijks woorden voor vindt, laat staan in een andere.
Ten tweede: als je beweert dat foto’s spreken, doet me dat denken aan W.F. Hermans, die - geestig als altijd - op het vaak gebezigde ‘een teken des tijds’ reageerde met: ‘Kan de tijd tekens geven?’ Hij fotografeerde trouwens ook, en niet onverdienstelijk, zoals welwillende kenners vast wel eens beweerd hebben. (De dichter lucebert tekende ook, best wel verdienstelijk; zou dat ooit beweerd zijn? Et cetera.)

Kunnen foto’s spreken? Beter is het misschien te zeggen: foto’s spreken via mij; ze spreken van hun tijd, hun oorsprong, hun techniek, hun maker/maakster, hun context, hun ontvangst soms. Al deze aspecten komen in meerdere of mindere mate aan bod. Maar ik associeer er vooral lustig op los.

Want ze zetten een hoop in gang bij mij, die foto’s. Kunst of geen kunst is nooit de vraag. Het gaat erom of ze me iets doen. Een aansprekende foto: hij doet je wat, hij is raak. Een sprekend portret: het lijkt.

‘Er spreekt iets uit deze foto…’ Maar wat dan wel... Vaag, hoor. Dus daar wil ik woorden voor vinden… Ik ga praten over foto’s (van amateurs en professionals gelijkelijk), want zelf praten ze niet, ze zijn stom, ze zijn beeld. En de grens tussen amateurisme, wetenschap, commercie, journalistiek en autonome kunst, waar loopt die in de fotografie? De kreet But! Is it art?!! geeft leuk de vertwijfeling van sommigen weer...

Het woord is aan de foto’s.